Articles wiki

Depresja

Depresja towarzyszy ludziom od niepamiętnych czasów. Jest to choroba psychiczna charakteryzująca się silnymi zaburzeniami akcji, nastroju czy też emocji. Jak każda inna choroba, nie może być powstrzymana siłą woli; posiada również zdolność do nawrotów. Towarzyszy jej cierpienie nie tylko naszej psychiki, ale także ciała (tzw. somatyczne objawy depresji). Około 15% populacji świata cierpi na depresję, a u około połowy z nich choroba nie zostaje rozpoznana. Najczęstszymi ofiarami depresji są kobiety w wieku od 35 do 55 lat, jednak coraz częściej trafiają się także przypadki wśród młodzieży – w Polsce ok. 40% tej grupy społecznej ma problemy emocjonalne.

Symptomami tejże choroby są przede wszystkim:

• smutek oraz częsty lęk, utrata radości życia, płacz,
• drażliwość, zniecierpliwienie,
• negatywna ocena własnej osoby, pesymizm, samookaleczenia,
• zniechęcenie do jakichkolwiek działań,
• zaburzenia snu, utrata apetytu, zmęczenie, złe samopoczucie fizyczne,
• w skrajnych przypadkach urojenia depresyjne

Wyróżnia się różne odmiany depresji:

• poschizofreniczna – występuje po psychozie schizofrenicznej,

• endogenna – uwarunkowana genetycznie,

• egzogenna (reaktywna) – powstająca w wyniku stresującego zdarzenia w życiu,

• epizodyczna – trwa krótko, zazwyczaj nie dłużej niż 2 lata,

• przewlekła – trwająca dłużej niż 2 lata,

• nawracająca – epizody depresji powtarzają się bez objawów wzmożonego nastroju

Leczenie depresji

Depresja może być chorobą śmiertelną, dlatego powinno się ją leczyć. Terapie przeciwdepresyjne przeprowadza się pod okiem neurologa lub psychiatry. Są różne metody walki z depresją. Do najczęściej stosowanych form leczenia należą:

• leki przeciwdepresyjne – są skuteczne u dwóch trzecich pacjentów, pod warunkiem, że są zażywane przez ściśle określony czas i w odpowiednich dawkach,

• elektrowstrząsy – dwie elektrody umieszcza się po różnych stronach głowy a następnie stymuluje się przepływ pomiędzy nimi impulsu elektrycznego; zabieg ten powoduje czasowe ustąpienie symptomów,

• zasięgnięcie rady psychologa (psychoterapia) – umożliwia identyfikację symptomów choroby oraz ich znaczenie, stwarzając podwaliny dalszej terapii przeciw depresji; obecnie wyróżnia się dwa typy psychoterapii: terapie krótkotrwałe oraz psychoterapie o inspiracji analitycznej,

• fototerapia – terapia światłem, polegająca na codziennym kilkunastominutowym naświetlaniu, dotyczy depresji sezonowych pojawiających się w porach roku o małej ilości światła słonecznego,

• wybrane leki neuroleptyczne,

• leki normotymiczne i przeciwpadaczkowe

Farmakologia jest najpospolitszą metoda leczenia depresji. Leki stosowane w tego typu leczeniu różnią się znacznie między sobą. Różnice te dotyczą zarówno składu chemicznego jak i profilu czy też siły działania. Stosowanie jednych z nich jest bezpieczne, innych wiąże się ze zwiększonym ryzykiem. Środki antydepresyjne to leki stworzone w celu zwalczenia objawów depresji a mechanizm ich działania opiera się na przekaźnictwie neuronalnym oraz neuronach odpowiedzialnych za nastrój. Często terapiom farmakologicznym towarzyszą liczne skutki uboczne w postaci suchości w ustach, zaparć, przyrostu wagi czy też problemów w życiu seksualnym. Mimo to są to zdecydowanie mniej poważne skutki niż efekty nieleczonej depresji, stąd ich tak duża popularność w walce z chorobą.

Podłoże genetyczne myśli samobójczych

W genomie człowieka istnieją dwa geny, w których zmiany mają kolosalne znaczenie dla pojawiania się myśli samobójczych. W zależności od tego, jaki komplet wspomnianych genów odziedziczymy, prawdopodobieństwo pojawienia się myśli samobójczych zwiększa się od 2 do 15 razy. Ogólnie przyjęte jest, że wysokim genetycznym ryzykiem obciążony jest 1% dorosłych, 41% posiada ryzyko podwyższone, a pozostała część posiada niskie ryzyko popełnienia samobójstwa. Zwiększone ryzyko dotyczy szczególnie osób zażywających leki antydepresyjne, jednak - wbrew opinii publicznej – wśród osób cierpiących na depresję ilość zgonów z tego powodu jest znacznie niższa (zgodnie z Finnish study reported in the December issue of Archives of General Psychiatry). Podczas gdy większość osób zażywających leki antydepresyjne wykazuje pozytywną odpowiedź na tego typu środki, zdarza się, iż mała grupka ludzi może reagować źle na taką kurację. Są to w szczególności dzieci oraz młodzież zażywająca leki z klasy SSRIs (selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny).

Człowiek dziedziczy przeważnie dwie kopie genów, po jednej od każdego z rodziców. Możliwe jest wiec wystąpienie dwóch identycznych lub różnych form danego genu. 1% osób dorosłych mających wysokie ryzyko pojawienia się myśli samobójczych podczas przyjmowania citalopramu, posiada dwie identyczne kopie wersji wysokiego ryzyka genu GRIK2, przy jednoczesnej obecności lub braku genu GRIA3. U około 41% osób będących w grupie podwyższonego ryzyko występuje jedna lub dwie kopie wersji genu GRIA3, brak jest natomiast jakiejkolwiek kopii wersji GRIK2. U pozostałej osób ryzyko wystąpienia działań samobójczych jest niskie. Oczywiście także inne geny oraz czynniki środowiskowe mają również duży wpływ na występowanie myśli samobójczych, jednak jest to sprawa jeszcze nie do końca poznana.

Gen creb1 jako białko zaangażowane w powstawanie myśli samobójczych

W Stanach Zjednoczonych przeprowadzono doświadczenie na ludziach, którzy nigdy nie mieli myśli samobójczych. Podawano im antydepresant (citalopram hydrobromide) przez okres 12 tygodni. Po upływie tego czasu DNA pacjentów zostało zanalizowane pod kątem mutacji w obrębie genu CREB1 lub jego sąsiedztwie, powstałych w wyniku działania leku. Gen CREB1 koduje białko, które początkowo uważano za niezbędne przy antydepresyjnym działaniu leku jak również ewentualnym samobójstwie. Po zakończeniu doświadczenia spośród osób uczestniczących w badaniach 8,5% zadeklarowało, iż pojawiły się u nich myśli lub próby samobójcze. Stwierdzono, że polimorfizm genu CREB1 powiązany jest bezpośrednio z poziomem agresji u mężczyzn, co wpływa również na zwiększenie prawdopodobieństwa samobójstwa.

Wpływ leków antydepresyjnych na częstotliwość prób samobójczych i ilość samobójstw

Następnie przeprowadzono kolejne, trwające ponad 3 lata, badania tym razem wśród pacjentów, którzy trafili do szpitala po nieudanych próbach samobójczych. Wśród nich było 7 466 mężczyznach i 7 924 kobietach. Podczas przeprowodzanych obserwacji zanotowano m.in. 602 przypadki samobójstw oraz 7 136 prób samobójczych kończących się przymusową hospitalizacją. Wśród ludzi zażywających antydepresanty odsetek popełnionych samobójstw był o 9% mniejszy a liczba prób samobójczych o 36% większa w porównaniu do ilości przypadków wśród ludzi zdrowych. Należy jednak pamiętać, iż zależność ta dotyczy w różnym stopniu różnych rodzajów antydepresantów, np.:

• fluoxetine (spadek liczby samobójstw o 48%),

• venlafaxine hydrochloride (wzrost liczby samobójstw o 61%)

Leki antydepresyjne - pomocne czy śmiercionośne ?

Ryzyko pojawienia się myśli samobójczych wzrasta wprost proporcjonalnie do ilości kopii genów odpowiedzialnych za to zjawisko. Ogólnie, u około 6% przebadanych pacjentów z depresją zanotowano myśli samobójcze spowodowane przyjmowaniem antydepresantów. U pacjentów posiadających obie kopie genu prawdopodobieństwo wystąpienia myśli samobójczych wzrosło do 36%, a 59% pacjentów mających myśli samobójcze miało przynajmniej jedną z kopii. Według ostatnio przeprowadzonych badań odpowiedź na leki antydepresyjne jest bezpośrednio związana z działaniem mózgowego systemu przekaźnikowego glutaminianu. Za komponenty tego systemu odpowiedzialne są właśnie wspomniane geny myśli samobójczych. Określone kopie dwóch genów odpowiedzialnych za kodowanie receptorów glutaminianu, występują częściej u pacjentów nękanych przez myśli samobójcze. Obecnie kuracje środkami antydepresyjnymi wykazują 39% wzrost ilości prób samobójczych, ale jednocześnie 32% spadek ilości samobójstw i 49% spadek ilości zgonów z innego powodu. Stosowane obecnie leki antydepresyjne stają się coraz mniej toksyczne, co dodatkowo zwiększa zyski z ich zażywania. Zmniejszeniu ulega ilość przypadków stosowania przemocy oraz popełnianych samobójstw.

Perspektywy na przyszłość

Depresja jest bardzo niebezpieczna i powinna być leczona. Choć terapia trwa średnio kilka miesięcy, możliwe jest skuteczne wyleczenie się.Genetyka może wkrótce pomóc w zindywidualizowaniu leczenia depresji. W przyszłości testy genetyczne będą mogły pomóc lekarzom w zidentyfikowaniu tych pacjentów, u których istnieje wysokie ryzyko wystąpienia myśli samobójczych podczas zażywania leków antydepresyjnych oraz którzy wymagają ścisłego monitorowania lub leczenia alternatywnego. Pozwoliłoby to na skupienie się na większości pacjentów, ponieważ jednym z najlepszych sposobów zapobiegania samobójstwom jest leczenie depresji.

Bibliografia:

1. NIH, National Institute of Mental Health (2007, October 1). Genes Linked To Suicidal Thinking During Antidepressant Treatment. ScienceDaily.

2. JAMA and Archives Journals (2006, December 7). Antidepressants Associated With Increased Risk For Suicide Attempts, Decreased Risk For Death. ScienceDaily.

3. British Medical Journal (2005, February 25). Suicidal Behaviour Caused By Antidepressants 'Cannot Be Ruled Out'. ScienceDaily.

4. JAMA and Archives Journals (2007, June 7). Genetic Variations May Predispose Some Men To Suicidal Thoughts During Treatment For Depression. ScienceDaily.

5. Group Health Cooperative Center for Health Studies (2007, July 2). Suicide Attempts Decline After Depression Treatment, Study Finds. ScienceDaily.

6. NIH/National Institute of Mental Health (2006, December 27). New Research Strives To Understand How Antidepressants May Be Associated With Suicidality. ScienceDaily.

7. http://pl.wikipedia.org