Articles wiki

WSTĘP

W związku z coraz szybszym tempem życia i wzrastającą potrzebą wzbogacania się w jak najkrótszym czasie w ostatnich latach coraz więcej osób popada w depresję. Nieprzespane noce, złe odżywianie oraz nałogi wzmagają uczucie zmęczenia. Niektórzy stan ten, odczytują jako niegroźny wynik nadmiernej eksploatacji swojego organizmu. Jednak sytuacja taka najczęściej z czasem się pogarsza przeradzając się w chorobę. Depresja zwana obecnie chorobą cywilizacyjną nie jest jedynym zagrożeniem, zmęczenie utrzymujące się przez długi okres czasu może być objawem zespołu przewlekłego zmęczenia(chronic fatigue syndrome – CFS). Choroba ta dotyka głównie ludzi między 30, a 50 rokiem życia. Dodatkowo wykazano, że kobiety są narażone w większym stopniu niż mężczyźni. CFS objawia się zmęczeniem utrzymującym się ponad 6 miesięcy. Stan ten pogarsza wysiłek fizyczny i psychiczny. Sen nie niweluje zmęczenia, natomiast dodatkowo pojawiają się różnego rodzaju bóle i dolegliwości.

• 

  Rysunek 1. Czy tak się czujesz?

Czy zespół przewlekłego zmęczenia jest osobną chorobą?

Wielu lekarzy uważa CFS za osobną chorobę, doszukują się oni przyczyn metabolicznych, odróżniają ją od stanów zmęczenia będących przejawem depresji lub spowodowanych innymi schorzeniami somatycznymi. Natomiast większość polskich, psychiatrów wykazuje w większości podejście inne. W naszym kraju rozpoznanie zespołu przewlekłego zmęczenia stawiane jest rzadko, niemal wcale. Przyczyną fakt, że konsultowani chorzy z reguły spełniają kryteria innych znanych schorzeń.

---

Objawy zespołu przewlekłego zmęczenia

Przyczyny CFS nie została dotychczas jednoznacznie zidentyfikowana. W dalszym ciągu pojawia się problem z podobieństwem oznak CFS do oznak innych chorób. Osoby chore na CFS prowadzą intensywny tryb życia, co skutkuje osłabieniem organizmu, a tym samym zwiększeniem podatności na choroby wirusowe. Fakt ten został potwierdzony w badaniach osi podwzgórze-przysadka-nadnercza u pacjentów. U osób zdrowych układ ten zapewnia równowagę organizmowi i umożliwia szybkie reagowanie na stres. Oś ta również odpowiedzialna jest za regulowanie procesów budzenia, czuwania i percepcji. U osób chorych na CFS obserwuje się skutki zaburzenia regulacji tych procesów. Poniżej zostały zestawione objawy zaobserwowane u pacjentów chorych na CFS oraz częstość z jaką te objawy są obserwowane:

• Objawy	%
  umiarkowane podwyższenie ciepłoty ciała	60–95 proc
  zaburzenia snu	15–90 proc
  zaburzenia pamięci	50–85 proc
  obniżenie nastroju	70–85 proc
  bóle głowy	35–85 proc
  bóle gardła	50–75 proc
  lęk	50–70 proc
  osłabienie mięśniowe	40–70 proc
  zaburzenia widzenia	50–60 proc
  mdłości	50–60 proc
  zawroty głowy	30–50 proc
  bóle stawów	40–50 proc
  suchość w ustach	30–40 proc
  kaszel	30–40 proc
  osłabienie apetytu	30–40 proc
  pocenie nocne	30–40 proc.
  tkliwość węzłów chłonnych	30–40 proc
  bóle mięśniowe	20-29 proc

Tabela nr. 1 Objawy zespołu przewlekłego zmęczenia

---

Zaburzenia obserwowane w przebiegu CFS

Zmęczenie

Zmęczenie odczuwane przez chorych na CFS nasila się po nawet bardzo niewielkim wysiłku fizycznym lub umysłowym. Uczucie wyczerpującego zmęczenia utrzymuje się nawet przez całą dobę. Większość chorych twierdzi, że odczuwane przez nich zmęczenie wywołane jest przez chorobę organiczną. Badania wykazały, iż takie przeświadczenie utrudnia leczenie.

Funkcje poznawcze

Według prowadzonych statystyk zaburzenia postrzegania dotyczą 1/3 chorych na CFS. Obejmują one głównie trudności w rozumieniu skomplikowanych zadań i zwolnienie szybkości rozwiązywania ich w porównaniu do szybkości przed chorobą. Badania nad uczeniem i pamięcią chorych na CFS wykazały, że zaburzenia te głównie tyczącą się przyswajania nowych wiadomości, w mniejszym stopniu odtwarzania posiadanej już wiedzy. Zmęczenie nie powoduje osłabienia percepcji, lecz może je nasilać. W badaniach przy użyciu rezonansu magnetycznego wykazano u 50 proc. chorych na CFS, nieprawidłowości w strukturze istoty białej, zwłaszcza w obrębie płatów czołowych. Stwierdzono, że chorzy na CFS rozwiązując zadanie myślowe, aktywują większą część mózgu i czynią to znacznie silniej niż statystyczny osobnik. Mogłoby to zatem być wytłumaczenie na występowanie zmęczenia myślowego u chorych na CFS.

Zaburzenia snu i zaburzenia nastroju

Chorzy na CFS często cierpią na trudności z zasypianiem, lub sen nie wpływa na nich regenerująco. Badania EEG u tych chorych wykazały obecność zaburzeń fal alfa i gamma. Dodatkowo pojawiają się zaburzenia nastroju u 50 proc. chorych na CFS. Zaburzenia snu zwiększają ryzyko wystąpienia depresji, a z kolei u chorych na depresję powodują podwyższenie ryzyka wystąpienia nawrotów. Chroniczna bezsenność związana jest ze wzrostem prawdopodobieństwa samobójstw.

---

Leczenie

CFS leczony jest jedynie objawowo,ponieważ nie jest znana jednoznacznie przyczyna powstawania tego zespołu. Lekarze stosują leki wykorzystywane w przypadku chorób podobnie objawiających się oraz witaminy, minerały i preparaty ziołowe, mające na celu uzupełnienie składników, których stwierdzono niedobór w organizmie chorego. Nie bez znaczenia jest także jak się okazało terapia poznawczo behawioralna. Co zatem może być lekarstwem?

Witaminy, minerały i preparaty ziołowe

• Cynk

Niedobory cynku powodować mogą zaburzenia pamięci, osłabienie funkcjonowania układu odpornościowego, męczliwość i bóle mięśniowe. Stwierdzono, iż 15-dniowa terapia 135 mg cynku dziennie wpływała na poprawę siły i wytrzymałości mięśniowej u zdrowych ochotników.

• Kwas foliowy

Wykazano, że u 50 % chorych na CFS stężenie kwasu foliowego we krwi jest niższe od normy. Ponieważ stężenie kwasu foliowego we krwi jest zależne ze stężeniem w płynie mózgowo-rdzeniowym, uważa się, że długotrwały niedobór może powodować zaburzenia funkcjonowania mózgu. Objawy kliniczne niedoboru kwasu foliowego (zmęczenie, obniżenie nastroju) występują u chorych na CFS. Dodatkowo wykazano, że uzupełnienie niedoborów kwasu foliowego wpływa na poprawę nastroju. Jednak poprawę możemy zaobserwować dopiero po 2–3 miesiącach terapii z użyciem kwasu foliowego w dawce 10 mg dziennie.

• Koenzym Q10

Koenzym Q10 popularny w przemyśle kosmetycznym i nie tylko wspomaga oddychanie komórkowe. W badaniu przeprowadzonym na grupie 20 kobiet cierpiących na CFS, wykazano poprawę tolerancji wysiłku fizycznego po zastosowaniu koenzymu Q10 przez 3 miesiące.

• L-karnityna

Stwierdzono, że karnityna i jej estry zapobiegaj gromadzeniu kwasów tłuszczowych w cytoplazmie komórek i acetylo CoA w mitochondriach, pobudzając tym samym produkcje energii w mitochondriach. U chorych na CFS wykazano obniżenie stężenia acylkarnityny oraz obniżenie stosunku acylkarnityna/wolna karnityna, oraz zauważono korelację między niskim stężeniem wolnej karnityny i nasileniem objawów CFS. Jednak badania kliniczne, w których u chorych na CFS stosowano karnitynę 3 razy dziennie, wykazały poprawę stanu fizycznego po terapii tylko u 30% stosujących ją chorych.

• L-tryptofan

Badania wykazały, że u 80% chorych na CFS występuje obniżenie stężenia L-tryptofanu w surowicy. Niedobór tryptofanu może powodować nawrót depresji. Natomiast po leczeniu przeciwdepresyjnym stwierdzono wzrost stężenia tryptofanu. Dotychczas wykazano, iż podawanie tryptofanu 3 razy dziennie przez 3 mies. powodowało poprawę jakości snu, zmniejszenie bólu i męczliwości u 50% badanych.

• Magnez

Większość objawów klinicznych niedoboru magnezu podobna jest do objawów CFS. Badania wykazały, że u ponad 50% chorych na CFS występuje niedobór tego pierwiastka.

• Sód

U 90% chorych na CFS stwierdzono objawy niedociśnienia ortostatycznego. Jes to spowodowane nieprawidłowym odruchem neurokardiogennym, będącym częstą przyczyną zawrotów głowy. U 40% badanych po leczeniu niedociśnienia ortostatycznego odnotowano całkowite ustąpienie objawów CFS.

• Witamina B12

U 30 proc. chorych na CFS stwierdzono podwyższenie poziomu kwasu metylmalonowego, który jest czujnym wskaźnikiem niedoboru witaminy B12. Wykazano korelację pomiędzy niskim stężeniem witaminy B12 w płynie mózgowordzeniowym, a nasileniem neurastenii. Kliniczne objawy niedoboru witaminy B12 pokrywają się z objawami CFS. U chorych na CFS stwierdza się także nieprawidłowości w budowie erytrocytów, polegające na utracie przez nie wklęsłego kształtu. Uważa się,że to może powodować zaburzenia utlenowania tkankowego. W badaniu przeprowadzonym na grupie chorych na chorobę Akureyri, w przebiegu której również stwierdza się występowanie nieprawidłowych erytrocytów, wykazano poprawę stanu fizycznego, z jednoczesnym zmniejszeniem liczby nieprawidłowych erytrocytów 24 godz. po zastosowaniu cyjanokobalaminy. Nie wykazano jednak skuteczności witaminy B12 u chorych na CFS, u których nie stwierdza się niedoborów tej witaminy.

Leki stosowane dotychczas w leczeniu innych chorób

• Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne

Stosowane w celu poprawy długości snu i zmniejszenia występującego niewielkiego lecz uogólnionego bólu

• Inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny

Wykazano poprawę kondyzji fizycznej po stosowaniu tej grupy leków. Zalecane zarówno chorym na CFS jak i cierpiącym na depresje

• Leki anksjolityczne

Zalecane u chorych, u których występują objawy lęku panicznego

• Niesteroidowe leki przeciwzapalne

Leki stosowane te są stosowane w celu zniesienia bólu i gorączki-objawów wysępujących u chorych na CFS

• Immunoglobuliny

Po zastosowaniu stwierdzono znaczną poprawę stanu fizycznego oraz jakości życia

Terapia poznawczo-behawioralna

Jest forma leczenia niefarmakologicznego. Jest ona oparta na szczegółowej analizie nastawienia chorego i jego przekonań dotyczących choroby. Podstawowym celem analizy jest identyfikacja elementów psychologicznych i behawioralnych modulujących objawy i wykorzystanie ich w terapii. Kurs zwykle obejmuje 10–20 sesji, dodatkowo część ćwiczeń chory wykonuje w domu.

Elementy terapii poznawczo-behawioralnej

• Systematyczna kontrola stosunku chorego do choroby i wynikających z niego zachowań
• Dobra współpraca między terapeutą i chorym
• Indywidualne traktowanie każdego doznania chorego
• Zmiana sposobu postrzegania mająca na celu zmniejszenie negatywnej interpretacji objawów
• Zmiany zachowań mające na celu unormowanie aktywności fizycznej
• Aktywne rozwiązywanie problemów osobistych, zawodowych i między ludzkich

Podsumowanie

W ciągu ostatnich kilku lat zespół przewlekłego zmęczenia stał się chorobą, o której mówi się bardzo często. Powstało wiele artykułów zarówno w prasie naukowej jak i w popularnych tygodnikach. Przeprowadzono wiele badań i opublikowano nawet kilka książek poruszających tą tematykę, a jednak nadal nie można jednoznacznie określić podłoża choroby i objawów jej towarzyszących. Ostatnie prace sugerują, iż przyczyną problemu może być osłabienie układu odpornościowego oraz wirusy. Coraz bardziej wydłuża się również lista środków, które mogłyby być zastosowane w leczeniu pacjentów. Jednak tak naprawdę najlepiej byłoby usunąć przyczyny, aby później nie zastanawiać się nad leczeniem skutków. Zatem ważne jest, aby ludzie młodzi w wieku ok 30 lat pracujący ok 12 h uświadomili sobie, iż taki tryb życia może prowadzić do choroby. Wskazany jest min. 8h sen, min dwa urlopu dwutygodniowe w roku, regularne posiłku oraz częste spacery. Być może to nie jest idealna recepta, ale z pewnością są to podstawowe wytyczne od których powinniśmy zacząć.

Bibliografia

Rowe PC, Bou-Holaigah I, Kan JS, Calkins H. Is neurally mediated hypotension an unrecognised cause of chronic fatigue? Lancet 1995

Heseker H, Kubler W, Pudel V, Westenhoffer J. Psychological disorders as early symptoms of a mild-to-moderate vitamin deficiency. Ann N Y Acad Sci 1992;

Shape M, Hawton K, Simkin S, et al. Cognitive behaviour therapy for the chronic fatigue syndrome: a randomized control trial. BMJ 1006;

Deulofeu R, Gascon J, Gimenez N, Corachan M. Magnesium and chronic fatigue syndrome. Letter. Lancet 1991;

Ellis FR, Nasser S. A pilot study of vitamin B12 in the treatment of tiredness. Br J Nutr 1973;

Plioplys AV, Plioplys S. Amantadine and L-carnitine treatment of chronic fatigue syndrome. Neuropsychobiology 1997;

Delgado PL, Charney DS, Price LH, et al. Serotonin function and the mechanism of antidepressant action. Reversal of antidepressant-induced remission by rapid depletion of plasma tryptophan. Arch Gen Psychiatry 1990;

Heap LC, Peters TJ, Wessely S. Vitamin B status in patients with chronic fatigue syndrome. J R Soc Med 1999;

Hickie I, Wilson A, Wright J. A randomized, double controlled trial of moclobemide in patients with CFS. J Clin Psychiatry 2002;

Fuchs D, Weiss G, Wachter H. Pathogenesis of chronic fatigue syndrome. Letter. J Clin Psychiatry 1992;

Fukuda K, Straus SE, Hickie I, et al. The chronic fatigue syndrome: a comprehensive approach to its definition and study. International Chronic Fatigue Syndrome Study Group. Ann Intern Med 1994;

Deale A, Chalder T, Marks I, Wessely S. Cognitive behavior therapy for chronic fatigue syndrome: a randomized control trial. Am J Psychiatry 1997;

http://online.synapsis.pl/Slowniczek/Zespol-przewleklego-zmeczenia.html

http://www.forumneurologiczne.pl/txt/a,3874,1,Zesp%F3%B3%20przewlek%B3ego%20zm%EAczenia%20-%2038k%20-